<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD with MathML3 v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="ru">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">research-focus</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Research Focus International Scientific Journal</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Research Focus</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="epub" publication-format="electronic">2181-3833</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.66073/researchfocus.v4i6.1677</article-id>
      <article-id pub-id-type="other" assigning-authority="relibrary.uz">REL-A-013001</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="oak">
          <subject>06.00.00</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="ru">К СЕЛЕКЦИЙ И ТЕХНОЛОГИИ ВОЗДЕЛЫВАНИЯ КУКУРУЗЫ И СОРГО В ЦЕНТРАЛЬНО-АЗИАТСКОМ РЕГИОНЕ</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>ON THE BREEDING AND CULTIVATION TECHNOLOGY OF MAIZE AND SORGHUM IN THE CENTRAL ASIAN REGION</trans-title>
        </trans-title-group>
        <trans-title-group xml:lang="uz">
          <trans-title>MARKAZIY OSIYO MINTAQASIDA MAKKAJO‘XORI VA OQJO‘XORI SELEKSIYASI HAMDA YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI HAQIDA</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>К.К.Азизов</string-name>
          <aff>д.с.х.н., с.н.с. Б.У.Суванов, д.ф.с.х.н., с.н.с. Научно-опытная станция кормовых культур (НОСКК)</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Б.Б.Уралов</string-name>
          <aff>Национальный исследовательский университет «Ташкентский институт инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства»</aff>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2025-07-06">
        <day>06</day>
        <month>07</month>
        <year>2025</year>
      </pub-date>
      <pub-date date-type="collection">
        <year>2025</year>
      </pub-date>
      <volume>4</volume>
      <issue>6</issue>
      <fpage>70</fpage>
      <lpage>77</lpage>
      <permissions>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">
          <ali:license_ref>https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref>
          <license-p>Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://relibrary.uz/REL-A-013001/"/>
      <abstract xml:lang="ru">
        <p>Кукуруза – одна из важнейших культур в кормовом балансе животноводства Республики Узбекистан. Ее посевы на зерно и силос достигают 200 тыс. га. В силу сложившегося экологогеографического положения республики высевать кукурузу можно в два срока– весной в основных посевах и летом в пожнивных, после уборки урожая зерновых колосовых культур. Для этого необходимы гибриды кукурузы двух групп спелости – позднеспелой (ФАО 500-600) и среднеранней (ФАО 250-300). В сельскохозяйственном производстве республики представлены гибриды обеих групп спелости отечественной селекции. Кроме того, в Узбекистане проведены селекционные работы созданию высоколизиновых (для нужд птицеводства) и засухоустойчивых (для районов с недостаточным водообеспечением) гибридов кукурузы. По всем гибридам отечественной селекции ведется первичное и промышленное семеноводство, разработана сортовая агротехника получения высоких урожаев семян и зерна.</p>
        <p>С учётом усиливающейся аридности климата Центрально-Азиатского региона, сопровождающегося дефицитом поливной воды на фоне прогрессирующегося засоления почв, необходим подбор культур и сортов для обеспечения животноводства кормами и для производства сахаросодержащих продуктов.</p>
        <p>Наряду с ранее районированными сортами выведен и внедряется в производство новый скороспелый сорт сахарного сорго Корабош с длиной вегетации 98 дней, урожайностью зеленой массы 35-39 т/ га и сахаристостью сока стеблей до 15-16 %.</p>
        <p>Новый сорт найдет свое место как в производстве зеленых кормов, так и при использовании в качестве сырья при приготовлении сахара.</p>
        <p>Интересен опыт использования многолетнего сорго в чистых и в совместных с люцерной посевах.</p>
      </abstract>
      <trans-abstract xml:lang="en">
        <p>Maize is one of the most important crops in the fodder balance of livestock farming of the Republic of Uzbekistan. Its sowings for grain and silage reach 200 thousand hectares. Owing to the established ecological and geographical position of the republic, maize can be sown in two periods — in spring in the main sowings and in summer in stubble sowings, after harvesting cereal grain crops. This requires maize hybrids of two maturity groups — late-maturing (FAO 500-600) and medium-early (FAO 250-300). Hybrids of both maturity groups of domestic breeding are represented in the agricultural production of the republic. In addition, breeding work has been carried out in Uzbekistan to create high-lysine (for the needs of poultry farming) and drought-resistant (for regions with insufficient water supply) maize hybrids. Primary and industrial seed production is conducted for all hybrids of domestic breeding, and varietal agrotechnology for obtaining high yields of seeds and grain has been developed. Taking into account the increasing aridity of the climate of the Central Asian region, accompanied by a shortage of irrigation water against the background of progressive soil salinisation, it is necessary to select crops and varieties to provide livestock with fodder and to produce sugar-containing products. Along with previously released varieties, a new early-ripening variety of sweet sorghum, Korabosh, has been developed and is being introduced into production, with a vegetation period of 98 days, a green mass yield of 35-39 t/ha and a stem juice sugar content of up to 15-16 %. The new variety will find its place both in the production of green fodder and in its use as raw material in the preparation of sugar. The experience of using perennial sorghum in pure stands and in joint sowings with alfalfa is of interest.</p>
      </trans-abstract>
      <trans-abstract xml:lang="uz">
        <p>Makkajo‘xori — O‘zbekiston Respublikasi chorvachiligining ozuqa balansidagi eng muhim ekinlardan biri. Uning don va silos uchun ekiladigan maydonlari 200 ming gektarga yetadi. Respublikaning shakllangan ekologik-geografik joylashuvi tufayli makkajo‘xorini ikki muddatda — bahorda asosiy ekin sifatida va yozda boshoqli don ekinlari hosili yig‘ib olingandan keyin takroriy ekin sifatida ekish mumkin. Buning uchun ikki yetilish guruhiga mansub — kechpishar (FAO 500-600) va o‘rtaerta (FAO 250-300) makkajo‘xori duragaylari zarur. Respublika qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida mahalliy seleksiyaning har ikki yetilish guruhidagi duragaylari mavjud. Bundan tashqari, O‘zbekistonda yuqori lizinli (parrandachilik ehtiyojlari uchun) va qurg‘oqchilikka chidamli (suv bilan ta‘minlanishi yetarli bo‘lmagan hududlar uchun) makkajo‘xori duragaylarini yaratish bo‘yicha seleksiya ishlari olib borilgan. Mahalliy seleksiyaning barcha duragaylari bo‘yicha birlamchi va sanoat urug‘chiligi yo‘lga qo‘yilgan, urug‘ va donning yuqori hosilini olish bo‘yicha nav agrotexnikasi ishlab chiqilgan. Markaziy Osiyo mintaqasi iqlimining tobora quruqlashib borayotgani, bu jarayon tuproqlarning kuchayib borayotgan sho‘rlanishi fonida sug‘orish suvi tanqisligi bilan kechayotganini hisobga olib, chorvachilikni ozuqa bilan ta‘minlash va shakar saqlovchi mahsulotlar ishlab chiqarish uchun ekin va navlarni tanlash zarur. Ilgari rayonlashtirilgan navlar qatorida vegetatsiya davri 98 kun, ko‘k massa hosildorligi 35-39 t/ga va poya shirasining shakarliligi 15-16 % gacha bo‘lgan yangi tezpishar shirin oqjo‘xori navi Korabosh yaratildi va ishlab chiqarishga joriy etilmoqda. Yangi nav ham ko‘k ozuqa ishlab chiqarishda, ham shakar tayyorlashda xom ashyo sifatida foydalanishda o‘z o‘rnini topadi. Ko‘p yillik oqjo‘xorini toza holda va beda bilan qo‘shib ekish tajribasi qiziqish uyg‘otadi.</p>
      </trans-abstract>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>засоления почв</kwd>
        <kwd>дефицитом поливной воды</kwd>
        <kwd>сахарного сорго производства сахаросодержащих продуктов</kwd>
        <kwd>животноводства</kwd>
        <kwd>зеленоя масса</kwd>
        <kwd>ФАО родительский линий</kwd>
        <kwd>укос</kwd>
        <kwd>высота растений</kwd>
        <kwd>урожайность зерна</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>soil salinization</kwd>
        <kwd>irrigation water deficit</kwd>
        <kwd>sweet sorghum for the production of sugar-containing products</kwd>
        <kwd>livestock farming</kwd>
        <kwd>green mass</kwd>
        <kwd>FAO parental lines</kwd>
        <kwd>cutting</kwd>
        <kwd>plant height</kwd>
        <kwd>grain yield</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="uz">
        <kwd>tuproq sho‘rlanishi</kwd>
        <kwd>sug‘orish suvi taqchilligi</kwd>
        <kwd>shirin oqjo‘xoridan shakar saqlovchi mahsulotlar ishlab chiqarish</kwd>
        <kwd>chorvachilik</kwd>
        <kwd>ko‘k massa</kwd>
        <kwd>FAO ota-ona liniyalari</kwd>
        <kwd>o‘rim</kwd>
        <kwd>o‘simlik bo‘yi</kwd>
        <kwd>don hosildorligi</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="r1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>Дала тажрибаларини ўтказиш услублари. ЎзПИТИ, Тошкент. 2007, 147 бет.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>Бурлакова Е.В., Владимиров Ю.А., Кольс О.Р., Кригер Ю.А., Кудряшов Ю.Б., Вавилов Н.И. Теоретические основы селекции // М.: Наука, 1987. - С.213-216.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>Казанков.Н.П. Отбор исходного материала в селекции на много-початковость/ Сб.науч.трудов КНИИСХ “Генетика, селекция, и технология возделывания кукурузы” Краснодар,1999. – С.193-198.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>East E.M., Hayes H.K. Heterozygosis in evolution and plant breeding. U.S. Dept. Agr. Bul., 2012. – р 243.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>Tillaev R. Cultivation and manufacture of corn in Uzbekistan: a condition</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>and problems of improvement. / Tillaev R.// In Maise Production and Improvement in Central Asia and Caucasus » – CYMMYT. – Almaty, 2001. – p.p. 66-69.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>Касимов М.И., Массино А.И. Новый гибрид кукурузы. / М.И. Касимов, А.И. Массино //Нива Татарстана. – 2001. – №3. – С. 22-23.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>Massino A.I. Selection of early hybrids of corn in Uzbekistan /Massino A. I.// Field crop studies. – Dobrondja, 2010. – v. 6.–3. –p. 343-345.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r9">
        <label>9</label>
        <mixed-citation>Массино А.И. Селекция кукурузы на качество зерна / А.И. Массино// «Кишлок хужалигида янги тежамкор агротехнологияларни жорий этиш» Тез.респ.н/практ.конф. – 2011. – С. 301-302.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r10">
        <label>10</label>
        <mixed-citation>Массино И.В. Ресурсы фотосинтетически активной радиации и резервы производства кормов на орошаемых землях Узбекистана /И.В. Массино. – Ташкент: ТашГА, 2006. – 160 с.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r11">
        <label>11</label>
        <mixed-citation>Массино И.В., Турсунходжаев П., Гафурова Д. Сорго – сырье для производства крупы / И.В. Массино, П. Турсунходжаев, Д. Гафурова. – М.: Хлебопродукты. – 1998. – № 9. – С. 23-25.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r12">
        <label>12</label>
        <mixed-citation>Вопросы селекции и агротехники сорго /И.В. Массино, С. Ахмедова, Д. Еденбаев// “Ғаллачиликнинг илмий – амалий ечимлари”: сб. науч. тр. – Ғаллаарол, 2007. – С. 42-47.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r13">
        <label>13</label>
        <mixed-citation>Азизов К., Остонақулов Т., Суванов Б., Еденбаев Д., Рафиков И., Яхшибоев О., Жаппаров А. Ем-хашак экинларидан юқори ва сифатли ҳосил олишнинг замонавий агротехнологиясига оид тавсиянома. Тошкент-2025 йил. 40 бет</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r14">
        <label>14</label>
        <mixed-citation>Азизов К., Суванов Б. Выбор исходных материалов из зарубежного образца при создании скороспелых, с высокой содержимостью масла в зерне сортов и гибридов подсолнечника, пригодных для климатических условий нашей республики // RESEARCH FOCUS Халқаро илмий журнали. – Тошкент, 2025. –№1 (4). – С. 72-74. <pub-id pub-id-type="doi">10.66073/researchfocus.v4i1.1253</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r15">
        <label>15</label>
        <mixed-citation>Azizov K.K., Suvanov B.U. Makkajo&apos;xorini mahalliy va xorijiy nav namunalari ustida olib borilgan ekologik sinov tajriba natijalari // RESEARCH AND EDUCATION jurnali. – Toshkent, 2025. –№2 (4). – B. 15-20.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r16">
        <label>16</label>
        <mixed-citation>Азизов Қ.Қ., Суванов Б.У., Яхшибоев О.Н. Маккажўхори кўчат қалинлигининг дон ҳосилдорлигига таьсири (Тошкент вилояти шароитида) // АГРО ИЛМ – ЎЗБЕКИСТОН ҚИШЛОҚ ВА СУВ ХЎЖAЛИГИ журнали. – 2025. – Махсус сони 1 [105], 38-39 бетлар.</mixed-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>
